PESA NI YA SEHEMU TATU (TRIPARTITE) – MWONGOZO WA KUSIMAMIA FEDHA KWA MAFANIKIO
- Digital Creator at SOHEECO Pro
- Feb 11, 2025
- 4 min read
Updated: Sep 4, 2025
Katika ulimwengu wa fedha, usimamizi mzuri wa kipato unategemea kanuni moja muhimu: pesa ni tripartite—yaani, kila kipato unachopata leo kinapaswa kugawanywa katika zamani (past), sasa (present), na baadaye (future).
*****************************************************************
Kushiriki majadiliano haya/ mada hizi kwa WhatsApp;
>> jiunge na kundi letu;
>> jumuiya yetu;
>> follow channel yetu ya WhatsApp;
>> follow channel yetu ya YouTube kuona makala zetu katika mfumo wa video;
Na jisajili kuwa member wa SOHEECO Community (kuwa mwanachama);
----------------------------&&&&------------------------------------------:
SOMA ZAIDI 👇👇👇, LIKE, COMMENT NA SHARE
*********************************************************
Kutumia fedha kwa uwiano sahihi kati ya sehemu hizi tatu kunakuwezesha kudhibiti madeni, kukidhi mahitaji ya sasa, na kujenga msingi thabiti wa kifedha kwa siku zijazo.
1. ZAMANI (PAST) – Kulipa Madeni na Gharama za Nyuma
Sehemu hii ya kipato inahusika na kulipa deni lolote la nyuma au gharama zilizocheleweshwa. Ikiwa hukulipa bili zako kwa wakati au ulitumia pesa za mkopo kwa dharura, hii ni fursa ya kurudisha hali yako ya kifedha kwenye mstari.
Kwa nini ni muhimu kugharamia matumizi ya nyuma?
✅ Kuepuka riba na adhabu za ucheleweshaji wa malipo.
✅ Kujenga historia nzuri ya kifedha kwa ajili ya mikopo ya baadaye.
✅ Kupunguza mzigo wa madeni ili kuongeza uhuru wa kifedha.
Mifano ya matumizi ya sehemu hii:
Kulipa madeni: Mkopo wa benki, deni la biashara, au mkopo wa elimu.
Bili zilizocheleweshwa: Ankara za maji, umeme, kodi ya nyumba, au ada za shule.
Kurejesha dharura za kifedha: Ikiwa ulitumia pesa za akiba au kukopa kwa ajili ya matumizi ya ghafla.
2. SASA (PRESENT) – Matumizi ya Kila Siku na Gharama za Msingi
Sehemu hii ya kipato chako inahusiana na gharama za sasa za maisha ambazo haziwezi kusubiri. Inajumuisha mahitaji ya kila siku, burudani, na gharama za kuendesha biashara au kaya.
Kwa nini ni muhimu kupanga matumizi ya sasa?
✅ Kuepuka matumizi yasiyo ya lazima yanayoweza kuathiri bajeti yako.
✅ Kudumisha kiwango cha maisha kinacholingana na kipato chako.
✅ Kuwa na uhakika wa kukidhi mahitaji muhimu bila kuathiri mipango ya baadaye.
Mifano ya matumizi ya sehemu hii:
Mahitaji ya msingi: Chakula, kodi ya nyumba, usafiri, mavazi, na bima ya afya.
Matumizi ya kawaida: Bili za maji, umeme, ada za shule, na huduma za mawasiliano.
Burudani na shughuli za kijamii: Kula nje, kusafiri, michango ya familia na jamii.
Hatari ya kutumia kipato chote katika sehemu hii:
Watu wengi hufanya makosa kwa kutumia asilimia kubwa ya mapato yao katika matumizi ya sasa, wakisahau kwamba kuna majukumu ya zamani na mipango ya baadaye. Bila nidhamu ya kifedha, hali hii inaweza kusababisha matatizo makubwa kama vile kukopa mara kwa mara au kushindwa kuwekeza kwa maisha ya baadaye.
3. BAADAYE (FUTURE) – Dharula, Akiba na Uwekezaji kwa Usalama wa Kifedha
Sehemu hii ya kipato chako inapaswa kuelekezwa katika mipango ya muda mrefu kama uwekezaji, akiba ya dharura, na mipango ya kustaafu.
Kwa nini ni muhimu kuweka akiba na kuwekeza?
✅ Kujenga usalama wa kifedha kwa dharura zisizotarajiwa.
✅ Kujiandaa kwa maisha ya baadaye, ikiwa ni pamoja na kustaafu kwa amani.
✅ Kuongeza mtaji wako kupitia uwekezaji wa muda mrefu.
Mifano ya matumizi ya sehemu hii:
Akiba ya dharura: Kuhifadhi angalau miezi 3-6 ya gharama zako za msingi kwa ajili ya dharura.
Mipango ya uwekezaji: Kuwekeza kwenye hisa, mali zisizohamishika, au biashara yenye faida.
Mifuko ya kustaafu: Kuweka akiba kwenye mifuko ya hifadhi ya jamii kama NSSF, PPF, au mifuko binafsi ya pensheni.
Mipango ya baadaye: Kuhifadhi fedha kwa ajili ya elimu ya watoto au kununua mali.
FAIDA ZA KUGAWA FEDHA KATI YA ZAMANI, SASA, NA BAADAYE
✅ Unadhibiti madeni yako vizuri na kuzuia mzigo wa kifedha.
✅ Unakidhi mahitaji yako ya sasa bila kuathiri maisha yako ya baadaye.
✅ Unajenga msingi wa kifedha endelevu kupitia akiba na uwekezaji.
✅ Unaimarisha nidhamu ya kifedha na kuepuka matumizi yasiyopangwa.
JINSI YA KUGAWA KIPATO CHAKO KWA UWIANO SAHIHI
Hakuna fomula moja inayofaa kila mtu, lakini sheria ya jumla inayoweza kusaidia ni kanuni ya 50/30/20:
50% kwa sasa: Mahitaji ya kila siku na matumizi ya sasa.
30% kwa zamani: Kulipa madeni na gharama za nyuma.
20% kwa baadaye: Akiba na uwekezaji kwa mipango ya muda mrefu.
Ikiwa una deni kubwa, unaweza kuongeza asilimia ya zamani (past) hadi 40% na kupunguza matumizi ya sasa ili kumaliza madeni haraka.
Fomula nyingine inayoweza kutumia ni hii KANUNI ya 60/15/25; 40/10/5/5, 15, 5/10/10
60 % kwa sasa yaani 40 % matumizi ya msingi, 10% majitoleo ya Kanisani/ msikitini, 5% majitoleo mingine/ misaada na 5 % matumizi ya ziada.
15 % kwa zamani yaani kulipa madeni yote yaliyotokana na matumizi ya msingi, ya ziada, majitoleo, na ya kutumia Akiba .
25 % kwa baadaye yaani 5 % Dharula ya muda mrefu (kubwa) au mfupi (ndogo), 10 % Akiba inaweza kuwa kwa ajili ya Dharula ya muda mrefu (kubwa) ama Uwezekaji, na 10 % Uwezekaji wa mipango au miradi ya muda mrefu.
Ikiwa una deni kubwa, unaweza kuongeza asilimia ya zamani (past) hadi kiwango kisichoathiri pakubwa matumizi ya msingi na kupunguza matumizi ya sasa hasa matumizi ya ziada na yale ya kujitolea ili kumaliza madeni haraka. Baki ndani ya bajeti yako ili KUEPUKA kuwa na madeni yasiyolipika kwa urahisi.
HITIMISHO
Jenga Uhuru wa Kifedha kwa Mpangilio Bora wa Fedha.
Fedha ni tripartite, na kugawanya kipato chako katika zamani, sasa, na baadaye ni ufunguo wa uhuru wa kifedha. Usipozingatia mgawanyo huu, unaweza kujikuta kwenye matatizo ya kifedha kama madeni yasiyolipika, matumizi mabaya ya fedha, na ukosefu wa akiba ya baadaye.
Kumbuka: Fedha unazopata leo zinapaswa kugusa pande zote tatu kwa uwiano mzuri. Ukitumia mbinu hii, utaweza kudhibiti fedha zako kwa ufanisi, kuepuka matatizo ya kifedha, na kujenga mustakabali imara wa kifedha.
Je, unapanga vipi mshahara au kipato chako cha kila mwezi? Shiriki mawazo yako kwenye maoni!
Pia ungependa kujifunza zaidi au kupata huduma zetu kwa undani?
Tembelea maeneo yetu mbalimbali upate bidhaa na huduma bora:
📌 Huduma zetu za kitaalamu (ushauri, mafunzo, n.k.): Bonyeza hapa
📌 Program au kozi zetu za kitaalamu (Afya, Mahusiano au Uchumi/ Ujasiriamali); Bonyeza hapa
📌 Jiunge na mpango wa Uanachama kwa faida zaidi: bofya hapa, Chagua kifurushi kinachokufaa
📌 Pakua vitabu katika nakala laini (soft copy) na rasilimali nyingine katika e-Library yetu: Fungua e-Library
📌 Pata e-books kwa ajili ya kuongeza maarifa na virutubisho vya kuongeza afya: Tembelea bidhaa zote, bofya hapa
Endelea kufuatilia makala zetu kwa maarifa zaidi na suluhisho bunifu kwa mafanikio yako binafsi na ya kitaaluma.
Tuishi humu. Kwa hakika tutaona mabadiliko makubwa katika maisha yetu.